Onderzoek naar de rederijkerscultuur

Omwille van haar eeuwenoude traditie is de rederijkerscultuur een dankbaar onderwerp voor wetenschappelijk onderzoek. Er bestaan talloze publicaties vanuit diverse invalshoeken of specifieke domeinen (historisch, sociaal, literatuur, taalvormen, …).
Het historisch onderzoek naar de aard, verspreiding en activiteiten van rederijkerskamers en de door rederijkers geproduceerde literatuur kwam reeds op het einde van de 18de eeuw op gang. Tot het midden van de 20ste eeuw resulteerde het voornamelijk in de uitgave van archiefposten en afzonderlijke gedichten en spelen en een per kamer of stad gepresenteerde inventarisering van gegevens. Vanaf het midden van de vorige eeuw wordt het onderzoek door een meer synthetiserende aanpak gekenmerkt. Uitgaven van grotere, volledige tekstencorpora zagen het licht. Daarnaast ging en gaat de aandacht vooral uit naar fundamentele vormgevingsprincipes en thematische patronen in het dicht- en toneelwerk van de rederijkers en naar het functioneren van dit werk en van de kamers als culturele instellingen in het algemeen binnen een breder maatschappelijk verband.
Het literatuur-, toneel- en sociaalhistorisch onderzoek heeft zich tot heden voornamelijk op de rederijkerij van de 15de tot en met de 19de eeuw gericht. Voor wie, in de toekomst, zijn of haar studieobject tot de rederijkerij van de 20ste en 21ste eeuw uit wil breiden, lijkt een cultureel-antropologische benaderingswijze de meest aangewezen weg.

Het Verbond van de Kamers van Rhetorica VZW en de rederijkerskamers doen daarnaast ook aan eigen onderzoek: 

2016 - ‘Studies over Rederijkers en Rederijkerskamers’
Deze publicatie is van de hand van Dirk Coigneau, hoofdman van de Rederijkerskamer De Fonteine van Gent en Ereprof. Doctor bij de vakgroep Nederlandse literatuur van de Universiteit Gent. Deze bijdrage verscheen in Ons Camers van Rhetorike, het tijdschrift van het Verbond (JG 29, nr 3) en geeft een nuttig overzicht van de belangrijkste publicaties mbt de rederijkerij.

2010 tot heden - Zoektocht naar sporen van Rederijkerskamers Frans-Vlaanderen
Binnen het Verbond werd een Werkgroep Erfgoedzorg opgericht, met de opdracht om in Frans-Vlaanderen te zoeken naar sporen van rederijkerskamers. Hiertoe werd intussen contact gelegd met lokale verenigingen die nog het Nederlands beoefenen (voor zover nog actief), met het Huis van het Nederlands in Belle (Bailleul) en met lokale academici die zich bezighouden met de Nederlandse Taal (o.a. aan de Universiteit van Rijsel en Duinkerke). Concreet resultaat van deze contacten is alvast dat Frans-Vlaanderen sprekers zal afvaardigen voor de academische zitting van het Congres in Brussel (september 2017).

2010-2011 - Profielschetsen en behoeftenonderzoek Rederijkerskamers
In deze periode werd een uitgebreide bevraging gedaan bij alle bij het Verbond aangesloten Kamers, teneinde kennis te verwerven met het oog op toekomstig beleid. Enerzijds betrof dat een inventarisatie met betrekking tot hun ledenstructuur, werking, activiteiten, engagement, financiële draagkracht, beschikbare infrastructuur etc. Anderzijds ging het om een behoeftenonderzoek, waarbij elke Kamer kon aangeven welke volgens haar de belangrijkste taken van het Verbond zijn. Op basis daarvan konden gemiddelde profielschetsen van Kamers worden opgesteld. Onderscheiden profielen hebben immers onderscheiden behoeften en vergen bijgevolg een onderscheiden aanpak.

2008 - 'Om beters wille. Rederijkerskamers en stedelijke cultuur in de Zuidelijke Nederlanden, 1400-1650’
Het betreft de doctoraatsthesis van Anne-Laure Van Bruaene, lid van de Rederijkerskamer De Fonteine van Gent. Docent aan de Universiteit Gent, vakgroep geschiedenis.

1999 - ‘De Rederijkerij, een inleiding’
In opdracht van het Verbond publiceerde Francis D’Haene van Rederijkerskamer De Goubloem uit Vilvoorde een inleidend artikel over de rederijkerij.

1943 tot heden - Jaarboeken De Fonteine (als voorloper van het Verbond)
De Jaarboeken zijn gewijd aan de studie van de rederijkerij en bevatten tal van bijdragen en publicaties van wetenschappelijk onderzoek over de geschiedenis van de rederijkerij van de 15de tot de 19de eeuw. Over de 20ste eeuw beperkt de inhoud van de Jaarboeken zich tot activiteiten van De Fonteine. Van deze Jaarboeken zijn inmiddels 42 delen verschenen. Nummer 43 verschijnt in de loop van 2017.

Doorlopend - Onderzoek naar roerend en documentair erfgoed
Een aantal rederijkerskamers heeft haar meest waardevolle archivalia ondergebracht in lokale stadsarchieven, waar ze geïnventariseerd worden en in correcte omstandigheden bewaard, en waar ze beschikbaar zijn voor verder wetenschappelijk onderzoek. Tussen volgende partners werden dergelijke samenwerkingen aangegaan: De Roode Roos en het Stadsmus in Hasselt, De Catharinisten en het stadsarchief van Aalst, de Brusselse rederijkerskamers en het AMVB, etc.

Doorlopend - Afzonderlijke publicaties van Kamers
Naar aanleiding van belangrijke feestjaren gebeurt het frequent dat rederijkerskamers zelf ook grondig onderzoek doen naar hun geschiedenis en hun activiteiten. De resultaten daarvan worden dan gebundeld in mooi verzorgde jubileumdrukken, die verspreid worden onder leden en sympathisanten. We vermelden bij wijze van voorbeeld:
  • Schets eener geschiedenisse’, door A. Batselieer (2015) voor de jarige kamer Sint-Pieter Vreugd en Deugd op het 32ste Internationale Rederijkerscongres in Geraardsbergen. Gepubliceerd in Ons Camers van Rhetorike, het ‘driemaandelijks tijdschrift van het Verbond van de Kamers van Rhetorica Vlaanderen-Nederland’, 28 (2015), nr. 4, pp. 14-30.
  • ‘Trou Moet Blycken 1503-2013. Hoe een rederijkerskamer overleefde’, door B.J.C.M. de Vet (Haarlem 2013)
  • ‘Wij zijn al bijeen. 50 jaar Koninklijke Kamer van Retorika 'De Gezellen van de H. Michiel’, door W. De Meyer (Sint-Michiels, Brugge 2007)
  • ‘Rederijkerskamer ’t Mariacranske. 500 jaar aan het woord’, door R. de Leeuw, A. Luyten & R. Sleiderink (Roeselare 2007)
  • ‘Van toneelkring via middenstandsorganisatie tot rederijkerskamer. De Balsemblomme 60 jaar na de herstichting’, door B. Rooms (Gent 2001)
  • ‘De Catharinisten in de negentiende en de twintigste eeuw’, door Luc Kieckens en Clemens Uyttersprot (Aalst, 1984)
Plannen
Omdat de academische wereld en het wetenschappelijk onderzoek over de rederijkerij belangrijke factoren zijn met betrekking tot de borgingscategorie 'onderzoek naar de rederijkerscultuur', streeft het Verbond ernaar om de bestaande goede contacten te bljiven bestendigen. De academische activiteiten en contacten van de rederijkerskamer De Fonteine uit Gent zijn erg belangrijk in dat verband.; Verbond van de Kamers van Rhetorica vzw