Overdracht- acties 'St.-Dimpnaverering en Geelse psychiatrische gezinsverpleging'


Bestand
open bestand

Gerelateerde personen/organisaties
OPZ Geel
Stad Geel

Gerelateerde borgingsacties (Hoe)
Communicatie en sensibilisering - acties 'St.-Dimpnaverering en Geelse psychiatrische gezinsverpleging'
Overdracht - acties uitbreiding begrip Barmhartige Stede

2017 - Opening nieuwe afdeling St.-Dimpna
Op zondag 12 februari 2017 werd de nieuwe St.-Dimpna afdeling in het Gasthuismuseum plechtig geopend. Het museum onderging een grondige facelift. Bij een bezoek aan het museum geniet je voortaan van een ‘Dimpna-beleving’. Vanaf het onthaal tot aan de apotheose in de kapel word je ondergedompeld in de legende van de patrones van de geesteszieken.
In het Gasthuismuseum staan twee thema’s centraal. Het museum laat je binnenkijken in het leven van de Geelse Gasthuiszusters sinds 1552. Daarnaast ontdek je er het verhaal van de waanzinheilige Sint-Dimpna. Door de legende en collectie van Sint-Dimpna centraler te plaatsen wil het museum de Geelse geschiedenis van de gezinsverpleging tot ca.1850 en de identiteit van de stad Geel uitdragen.
Voor de herinrichting van het museum beperkte de Dimpnalegende zich tot één kamer. Nu zweeft onze patrones doorheen het hele museum. Zowel de vroegere Dimpnazaal als de andere ruimtes werden grondig onder handen genomen. Op de eettafel in de refter prijkt een indrukwekkende projectie van het kloostergebouw. Tijdens je bezoek lees je ludieke weetjes over Dimpna op afscheurblaadjes. Beeldmateriaal van processies en ommegangen vanaf 1900 brengen je terug in de tijd. Wie blootsvoets onder de replica van het ciborium (een altaaroverkapping op 4 zuilen) van de Sint-Dimpnakerk wandelt kan proberen om een ziekte ‘af te wrijven’. Ook het zilveren schrijn komt prachtig tot zijn recht in de vernieuwde Dimpnazaal.

2016 - Medewerking aan tentoonstelling 'Bedlam, the asylum and beyond'
In de Wellcome Collection in Londen loopt van 15 september 2016 tot 15 januari 2017 de tentoonstelling "Bedlam, the asylum and beyond".
The Wellcome Collection is wereldwijd één van de grootste medische onderzoeksinstituten. In hun prachtige gebouw in Londen is een heel interessant museum. Naast de bovengenoemde tijdelijke tentoonstelling zijn de twee vaste tentoonstellingen "Medicine now" en Medicine man" te bezoeken.
"Bedlam, the asylum and beyond" focust op de opkomst en verval van het psychiatrische asiel in verschillende soorten psychiatrische instellingen en de weerslag op de psychiatrie vandaag. De Londense psychiatrische instelling Bedlam is de rode draad in de expo. De tweede rode draad is de (geschiedenis van de) Geelse gezinsverpleging als alternatief op de ‘opsluiting’ in een instelling en wereldwijd één van de bekendste psychiatrische modellen. OPZ Geel en andere Geelse instellingen hebben voor de expo heel wat materiaal uitgeleend.
Aansluitend bij de expo werd een catalogus en wetenschappelijk naslagwerk gepubliceerd: “This way madness lies. The asylum and beyond” (Mike Jay).
Alternative asylums: Wellcome Collection, Londen (10/11/2016)
In het kader van de tentoonstelling heeft OPZ archivaris Bert Boeckx deelgenomen aan de gespreksavond “Alternative asylums”. Twee alternatieve plekken binnen de psychiatrie werden voorgesteld: de Geel en zijn gezinsverpleging en het controversiële Kingley Hall project (Londen) van R D Laing

2016 - Herinrichting afdeling St.-Dimpna
In 2016 werd er een aanzet gegeven voor de herwerking en herinrichting van de afdeling St.-Dimpna in het Gasthuismuseum. Hiervoor werd een bureau ‘Mimesis’ uit Antwerpen aangesteld. Het Gasthuismuseum focust momenteel vooral op de geschiedenis van het Oud Gasthuis en het leven van de Gasthuiszusters. De Dimpnafiguur wordt nu werkelijk als tweede verhaallijn doorheen de verschillende museumkamers uitgewerkt: naast de Dimpnadevotie die in de gasthuiskapel aan bod komt, wordt het verhaal verdergezet in de derde ziekenzaal, waar de legende, de cultus van St.-Dimpna met processies, ommegangen en Gheelamania, alsook het ontstaan en voortbestaan van de gezinsverpleging en Dimpna als muze, regionaal en in de wereld, worden geschetst.
De afdeling wil de bezoeker ‘raken’: door een inhoudelijke aanpak en inzet van een mix aan media ontstaat een gelaagde ruimtelijke vertelling. Het doel is een betekenisvolle omgeving te ontwerpen die bezoekers inspireert, emotioneel raakt en een blijvende herinnering oplevert.
In de nieuwe afdeling wordt de link gelegd naar het OPZ dat het verhaal in het bezoekerscentrum schetst van de 19de eeuw tot vandaag.
Opening van de nieuwe afdeling wordt begin 2017 verwacht.

2015 - Lezing Nacht van het Kempens Erfgoed (23/10/2015)
Als sluitstuk van de tentoonstelling ‘Fan van Dimpna’ organiseert het Gasthuismuseum i.s.m. met Stadsarchief Geel, het Geels Geschiedkundig Genootschap en erfgoedcel k.ERF tijdens de Nacht van het Kempens Erfgoed een voordracht over de merovingische Kempense heiligen Dimpna (Geel) en Odrada (Balen). In haar studie had Anneke Mulder-Bakker bijzondere aandacht voor kluizenaressen. Aan haar danken we de term ‘woudvrouwen’ ter aanduiding van een categorie heiligen waartoe ook Dimpna en Odrada behoort.
Mevrouw dr. Anneke Mulder-Bakker , tijdens haar actieve loopbaan hoofddocente Middeleeuwse geschiedenis en mediëvistiek aan de universiteit Groningen, houdt de lezing in de St.-Dimpnakerk te Geel.

2015 - Expo ‘Fan van Dimpna’ (26/04-2015 - 31/10/2015)
2015 is een Dimpnajaar. Op 26/04/2015 opende het Gasthuismuseum i.s.m. het Stadsrchief, Dienst Cultuur, Toeristische Dienst Geel en erfgoedcel k.ERF de tentoonstelling ‘Fan van Dimpna’. De tentoonstelling gaat op zoek naar het culturele DNA van Dimpna en de gezinsverpleging in Geel en elders in de wereld.
De tentoonstelling belicht de figuur van St.-Dimpna als heilige, waanzinheilige, haar cultus doorheen de eeuwen, de vieringen zoals de jaarlijkse processies, de ommegangen en Gheelamania. Anderzijds wordt de verspreiding van St.-Dimpna in de wereld in kaart gebracht. Dat St.-Dimpna als muze werkte voor heel wat kunsttakken bewijzen tal van voorbeelden uit beeldhouwkunst, miniatuurkunst, muziek, glazenierskunst, borduurkunst, literatuur, edelsmeedkunst, mozaïekkunst …
Dat de Dimpnafiguur nog altijd actueel is, bewijst het aantal Geelse vrouwen die nog steeds die naam voeren. Alle 'Dimpna's' werden uitgenodigd voor een gratis bezoek met ontvangst.
Naar aanleiding van deze tentoonstelling is een kinder- en jongerentraject uitgewerkt ‘Sterke Vrouwen’.
Kindertraject ‘Sterke vrouwen’
Voor het Lager Onderwijs wordt op de tentoonstelling een interactieve rondleiding gegeven waarbij kinderen doe-opdrachten krijgen: via attributen, in het museum te vinden, reconstrueren ze de legende, verschillende Dimpna-voorstellingen worden geobserveerd en vergeleken  e.a.
Jongerentraject ‘Sterke vrouwen’
Ook voor het middelbaar onderwijs wordt een interactieve rondleiding uitgewerkt. De rondleiding bestaat uit 2 facetten: enerzijds een lesonderdeel dat inleidend binnen de klascontext wordt uitgewerkt en anderzijds een rondleiding door het museum. Deze formule richt zich tot jongeren van de 2de graad en kan gebruikt worden in verschillende lessen (geschiedenis, Nederlands, godsdienst…). Vertrekpunt is de St.-Dimpnalegende te linken aan ‘Sterke Vrouwen’ uit de hedendaagse maatschappij en vroeger.
Dit traject kwam tot stand met medewerking van vakcoördinators uit het middelbaar onderwijs.

2015 - Actie ‘Pimp your Dimp’
Omdat Dimpna van iedereen is, werd i.s.m. de Cultuurdienst de actie ‘Pimp your Dimp’ gelanceerd. Scholen en verenigingen haalden in het Gasthuismuseum witte plaastere beeldjes van de H. Dimpna op en gaven deze een eigen look. Ze maakten zo een eigen Dimpnabeeldje.
Het resultaat van deze actie werd in de tentoonstelling ‘Fan van Dimpna’ opgenomen.

2014 - Symposium OPZ Geel - Vermaatschappelijking van zorg: gezinsverpleging als inspirerend model
Het OPZ Geel organiseerde op 16 mei 2014 een symposium over de gezinsverpleging (psychiatrische pleegzorg) als een innoverend begeleidingsmodel in de actuele geestelijke gezondheidszorg (GGZ).
Uitgangspunt is dat de Geelse gezinsverpleging als belangwekkende vorm van psychiatrische zorgverlening niet enkel een rijke traditie heeft, maar ook voor de toekomst blijft gelden als een innoverend en inspirerend model. De jarenlange ervaring met de psychiatrische pleegzorg kan immers een bron van inspiratie vormen bij de vermaatschappelijking van zorg. De recente uitbouw van formules van gezinsverpleging in verschillende Europese landen getuigt hiervan. Inspiratie vond men in het Geelse model, dat vervolgens werd aangepast aan de eigen maatschappelijke, culturele en sociale context. Mooie voorbeelden zijn het Duitse model van begeleid wonen in familieverband (‘Betreutes Wohnen in Familien’; Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland), het Franse model (‘Accueil familial thérapeutique’) en het Italiaanse IESA-model (‘Inserimento Eterofamiliare Supportato di Adulti sofferenti di disturbi psichici’).
Ook in eigen land biedt deze bijzondere vorm van pleegzorg diverse mogelijkheden voor een vernieuwing van de GGZ. Zo heeft het OPZ Geel de afgelopen jaren volop ingezet op een differentiatie en modernisering van het aanbod op basis van een evidence-based methodiek.
 In zijn gemoderniseerde vorm kan de gezinsverpleging vlot ingepast worden in het nieuwe psychiatrische zorglandschap, dat zich ontwikkelt in het kader van de vernieuwing van de GGZ in België (‘Artikel 107’), met name in verband met de functies 3 en 5. Zo zou deze bijzondere vorm van pleegzorg ook in andere regio’s een plaats kunnen innemen in het palet van woonformules vanuit het oogpunt van gedifferentieerd begeleid wonen (functie 5). Bovendien kan de gezinsverpleging een inspirerende rol vervullen bij de uitwerking van functie 3, waarin het gaat om rehabilitatie met de focus op (re)integratie en sociale inclusie; concreet bijvoorbeeld vanuit de bestaande initiatieven rond arbeid (dagactiviteitencentra en arbeidszorgtrajecten) en rond vrije tijd (ontmoetingscentrum, vrijetijdswinkel, initiatieven rond sociale inclusie zoals bijvoorbeeld kunst- en theaterprojecten). De hiertoe noodzakelijke expertise inzake de randvoorwaarden voor een succesvolle uitbouw van de formule is daarbij ruim voorhanden.
Bovendien gaat het in termen van gezondheidseconomie om een formule waarin de middelen zeer efficiënt ingezet worden voor de begeleiding van chronisch psychisch kwetsbare mensen.
Volgende thema’s kwamen aan bod:
•Gezinsverpleging als bron van inspiratie bij vermaatschappelijking van zorg.
•Gezinsverpleging in de context van de GGZ-vernieuwing in België.
•Gezinsverpleging vandaag in Geel: een vernieuwend gedifferentieerd aanbod, met specifieke aandacht voor ‘kinderen in zorggezinnen’ als innovatief project.
•Gezinsverpleging vanuit het perspectief van de gezondheidseconomie en vanuit financieel oogpunt.
•Gezinsverpleging in actuele toepassingsvormen vanuit een internationaal perspectief.
Wetenschappelijk comité
 Prof. dr. Chantal Van Audenhove
 Dr. Eric De Smet
 Dr. Walter Krikilion
 Wilfried Bogaerts.;

2014 - Memorandum over de toekomst van psychiatrische gezinsverpleging
OPZ Geel wil de Geelse gezinsverpleging ook in de toekomst een solide plek geven binnen de geestelijke gezondheidszorg (GGZ). We ervaren immers elke dag hoe gezinsverpleging een onvervangbare waarde kan hebben voor vele psychisch kwetsbare mensen. Het systeem staat echter onder druk, onder andere door ontoereikende financiering en verouderde regelgeving. In een memorandum heeft OPZ Geel nu de krachtlijnen uitgetekend voor de toekomst van de psychiatrische gezinsverpleging, een toekomst die perfect past binnen de huidige evolutie naar verdere vermaatschappelijking van de zorg.
De essentie van de Geelse gezinsverpleging zit immers in de unieke manier waarop professionele hulpverleners vanuit het OPZ Geel en vrijwilligers-pleegouders hun sterktes combineren en samen ten dienste staan van cliënten met langdurige en meervoudige hulpvragen. Precies dat - zorg in de gemeenschap met een deskundige ondersteuning van gespecialiseerde teams en ziekenhuisfaciliteiten - wordt door de Wereldgezondheidsorganisatie als een ideale zorgvorm in de hedendaagse psychiatrie beschouwd

Plannen

2017
Er is een offerte lopende om een tabletspel voor het Gasthuismuseum te ontwikkelen. De ontwikkeling is ingepland in 2019. De spelers ervaren ziek zijn, opname en verblijf in het Geelse gasthuis en komen in contact met de St.-Dimpna cultus, hetzij als geesteszieke, hetzij door andere spelelementen. Het spel spitst zich toe op vier krijtlijnen:
- De functie van het Gasthuis: opvang, onderdak en voeding arme zieken.
- Wat verstond men onder ziekenverzorging en wie verzorgde de zieken? Focus lag eerder op het bidden om genezing met daarnaast volksgeloof en huis-, tuin- en keukenmiddeltjes, dan op behandeling.
- Het leven in een kloostergemeenschap van de Gasthuiszusters Augustinessen.
- De cultus van St.-Dimpna, waanzinheilige
 ; Bert Boeckx; Frieda Van Ravensteyn; Gonnie Leysen