Van beiaard tot beleving: lessen uit het pilootproject in België rond beiaarderfgoed en co-creatie

Samen bouwen aan een gedeelde visie

Binnen de piloot in België zijn diverse stakeholders betrokken. Om het proces vlot te organiseren en ondertussen toch ook al die verschillende stemmen en invalshoeken méé te nemen,  gingen we aan de slag met enerzijds een compacte ‘operationele werkgroep’ die het werk trekt, en anderzijds een bredere klankbordgroep die op verschillende momenten wordt geconsulteerd om de vorderingen te toetsen met alle betrokkenen en brede gedragenheid te bouwen. De werkgroep bestaat uit beoefenaars, lokale spelers uit de testlocaties, erfgoed- en toerismeprofessionals en wordt ondersteund door Thomas More en Werkplaats immaterieel erfgoed. 

De werkgroep startte met een reeks strategische workshops vóór de zomer, waarin we samen tot een gedeelde visie en doelstellingen kwamen. Vervolgens verzamelden we feedback en input van de klankbordgroep, die hielp om doelen scherper te stellen en het traject te toetsen aan bredere verwachtingen. Vanuit die gezamenlijke reflectie verkende we na de zomer dan verschillende mogelijke vormen voor ons proefproject rond beiaardtoerisme.

Drie ideeën, één duidelijke keuze

Tijdens brainstormsessies kwamen drie pistes naar voren:

• een canvas of box die een erfgoedervaring biedt
• een meezing- of participatie-evenement
• verschillende vormen van lokale producten / souvenirs / merchandise.
  
  

Via opeenvolgende workshops werden deze ideeën verder verfijnd. Uiteindelijk koos de werkgroep unaniem voor de Beiaard Belevingsbox. Deze keuze volgt  uit het potentieel van de box om zowel inhoudelijk als praktisch meerdere doelen te verenigen.

De belevingsbox zal:

• geluid integreren, essentieel voor beiaardcultuur,
• tactiel en visueel aantrekkelijk zijn,
• en betekenisvolle interactie mogelijk maken, zowel binnen als buiten.
  
  

Verwachtingen managen in een co-creatief proces

Een van de grootste uitdagingen in het traject was het omgaan met verwachtingen rond budgetten en concrete output. Ondernemers en toerismepartners hebben behoefte aan vroegtijdige duidelijkheid over kosten en rendement. Tegelijk is onzekerheid inherent aan co-creatie: het proces zelf bepaalt mee het eindresultaat.

De kernpartners kozen er daarom bewust voor om de belevingsbox te benaderen als een ‘minimal viable product’. Met deze aanpak wordt de box ingezet als een piloot en leerinstrument, waarmee via testen en evaluatie wordt nagegaan wat effectief werkt, alvorens te evolueren naar een meer uitgewerkt en verfijnd eindproduct.

Het laat toe om eerst te testen, te leren en bij te sturen, en daarna bijkomende investeringen aan te trekken van toeristische of erfgoedactoren die zich in het concept herkennen.

Brede lessen uit het partnerschap

Het Vlaamse pilootproject sluit aan bij bredere inzichten die ook bij andere projectpartners van Living Heritage Journeys in Italië, Kroatë, Polen en Zweden naar voren komen:

1. Co-creatie werkt sterk in kleine groepen
   Werken met een kernteam bevordert focus, diepgang en haalbaarheid, terwijl bredere betrokkenheid op strategische momenten behouden blijft.
   
   
2. Toerisme is geen homogeen veld
   Publieke toeristische diensten, private gidsen, academische partners en commerciële spelers hanteren uiteenlopende logica’s, tempo’s en verwachtingen.
   
   
3. Waarde delen vraagt tijd
   Erfgoedgemeenschappen zoeken garanties voor culturele continuïteit, terwijl toerisme vaak onder commerciële druk staat. Afstemming tussen beide werelden vergt dialoog en vertrouwen.
   
   
4. Co-creatie kost meer tijd, maar loont
   Intensieve betrokkenheid vertraagt het proces, maar leidt tot rijkere inzichten die stevig verankerd zijn in de waarden en realiteit van erfgoedgemeenschappen.
   
   

Vooruitblik: van strategie naar testen

Met het oog op het volgende projectjaar verschuift de focus geleidelijk van visievorming en co-creatie naar het testen van de concrete pilotprojecten. Ondanks de uiteenlopende contexten delen alle partners eenzelfde engagement: toeristische erfgoedervaringen ontwikkelen die vertrekken vanuit, en gedragen worden door, de erfgoedgemeenschappen zelf.

Het afgelopen jaar stond in het teken van reflectie, experiment en voorbereiding. De komende maanden beloven deze basis te vertalen naar tastbare realisaties, gevormd door de expertise van erfgoed- en toerismepartners, en vooral door de stemmen van de mensen voor en door wie dit erfgoed leeft.